75-plussers fit naar operatiekamer

Betere vooruitzichten bij dikke-darmkanker

Een hoge leeftijd hoeft in Reinier de Graaf geen beletsel te zijn voor een operatie van patiënten met dikke-darmkanker. 75-plussers kunnen lichamelijk worden voorbereid op de ingreep. Zij krijgen dan fysiotherapie en voedingsadvies en worden bijgestaan door een geriater die bijvoorbeeld maatregelen treft om verwardheid tijdens de opname te voorkomen. Voor onder meer fysiotherapie werkt Reinier de Graaf sinds dit jaar samen met de zorginstellingen Florence en Pieter van Foreest en geselecteerde fysiotherapiepraktijken in de regio.

Jan Willem DekkerEen minder grote wond, een sneller herstel, een vroeger vertrek uit het ziekenhuis en nauwelijks littekenweefsel. Dat zijn de voordelen van een kijkoperatie. Reinier de Graaf heeft hiermee in de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan bij patiënten met dikke-darmkanker. Sterker, deze ingreep is uitgegroeid tot de standaard waarvan slechts bij uitzondering wordt afgeweken.

Gunstig
"Er komt steeds meer wetenschappelijk bewijs dat de kijkoperatie vooral gunstig is voor kwetsbare patiënten", vertelt Jan Willem Dekker (foto), chirurg gespecialiseerd in maagdarmkanker. "Denk aan 75-plussers en/of mensen met bijkomende ziekten. Reinier de Graaf wil dan ook dat zoveel mogelijk 75-plussers met dikke-darmkanker een kijkoperatie ondergaan."

Verpleegkundig specialist Sandra de Bruijn (foto): "Maar sommige 75-plussers twijfelen of ze het zware traject van een chirurgische ingreep moeten ingaan. Kan ik dat lichamelijk en geestelijk nog wel aan? Wij zeggen: er zijn geen absolute leeftijdsgrenzen. Er is een programma ontwikkeld dat senioren optimaal voorbereidt op de operatie."

Sandra de BruijnGoed aan de start
Zij vervolgt: "Een patiënt beslist in overleg met zijn behandelaars of hij al dan niet wordt geopereerd. Besluit hij het te doen? Dan is het streven dat de patiënt ‘zo goed mogelijk aan de start’ verschijnt. Dat bereiken we met brede specialistische zorg. Denk aan dieetadviezen om beter op gewicht te komen of een ijzerinfuus om bloedarmoede tegen te gaan. Denk ook aan specifieke fysiotherapie, gericht op de geriatrische patient. Vóór de operatie werkt de patiënt normaal gesproken gedurende zes weken aan zijn fitheid. Dit zal langer zijn als hij voorafgaand aan de chirurgische ingreep eerst chemotherapie of bestraling krijgt."

Dekker: "De daardoor bereikte fitheid verhoogt niet alleen de overlevingskansen van de 75-plusser, maar leidt ook tot beter functioneren en dus een hogere levenskwaliteit ná de ingreep."

Florence en Pieter van Foreest
Sinds dit jaar kunnen patiënten zich met fysiotherapie op de operatie voorbereiden in één van de ‘Pieters Behandel Praktijken’ van Pieter van Foreest: in Delft, Naaldwijk of eventueel ‘s-Gravenzande. Ná de ingreep revalideren ze bij Pieter van Foreest. De organisatie heeft hiervoor een afdeling binnen de Delftse locatie van Reinier de Graaf, zodat slechts een kleine verhuizing nodig is. Patiënten kunnen ook een andere route kiezen: vóór de operatie een fysiotherapeut in de buurt en erna revalidatie bij Expertisecentrum Westhoff van Florence in Rijswijk. Dieetadvies krijgt de patiënt in Reinier de Graaf.

Training op maat
Sabine Verbeek is bij Pieter van Foreest Manager Pieters Behandel Praktijk en Specialistisch team. Zij vertelt: "Wij zorgen ervoor dat de 75-plusser zo fit mogelijk de operatiekamer ingaat. Dit noemen we ook wel de ‘prevalidatie’. Het trainingsschema is afgestemd op de mogelijkheden van de cliënt en bestaat onder meer uit oefeningen met fitnessapparatuur en uit functionele oefeningen, zoals wandelen."

Snel uit bed
Na deze wekenlange ‘warming-up’ is het tijd voor de operatie. Maritza Hoes is in Reinier de Graaf seniorverpleegkundige Gastro-Enterologische en Maag-, Darm- en Leverziekten. Ze zegt: "In een ziekenhuis liggen patiënten vaak veel in bed. Zeker voor ouderen is dit niet goed. Het gaat ten koste van de conditie en spiermassa. Kortom: rust roest. Langdurige bedrust komt het herstel niet ten goede. Daarom willen we dat de 75-plussers na een dikke-darmkankeroperatie zo snel mogelijk het ziekenhuis verlaten en gaan revalideren. Normaal gesproken is dit na zes dagen. Kort na de operatie stimuleren we patiënten al naast het bed te staan en ook buiten het bed hun maaltijden te nuttigen."

Hoes vervolgt: "Verder zijn we alert op de voeding: zo snel mogelijk moeten patiënten net zo goed eten als voor de operatie, omdat we een achterstand willen voorkomen. Natuurlijk gaan we goed na, of iemand ook geestelijk in staat is na zes dagen te vertrekken. Bij verwardheid kan het ziekenhuisontslag even worden uitgesteld, maar soms wordt juist toch besloten tot terugkeer naar huis, omdat de patiënt in een vertrouwde omgeving beter kan herstellen van verwardheid. In overleg met de geriater wordt bekeken wat het beste scenario is voor de patiënt."

Zelf kiezen
Hoe zien de verdere schakels in de transmurale zorgketen eruit? Anja van der Eijk is Hoofd Transferpunt in Reinier de Graaf. Zij zegt: "Als op de Gastro-Enterologische polikliniek een 75-plusser de diagnose ‘darmkanker’ verneemt en wordt besloten tot een operatie, maakt hij een keuze uit twee transmurale zorgketens. Wil hij bijvoorbeeld na de ingreep revalideren bij Florence of Pieter van Foreest? Dan zal het Transferpunt aansluitend aan de ziekenhuisopname de overplaatsing organiseren, inclusief de verpleegkundige overdracht. Dit proces verloopt via een transmuraal dossier waarin de gegevens beveiligd worden overgedragen aan Pieter van Foreest of Florence."

Zelfstandig of verpleeghuis
Raymond Bours is Manager Revalidatie en Herstel bij Pieter van Foreest. Hij zegt: "Onze organisatie staat voor ouderenzorg in brede zin. Revalidatie is een belangrijk onderdeel. Sommige 75-plussers die na een dikke-darmkankeroperatie bij ons revalideren, kunnen na een week naar huis, andere na drie of vier weken. We houden rekening met ieders specifieke situatie. In welke conditie is de patiënt uit het ziekenhuis gekomen? Woont hij zelfstandig of in een verpleeghuis? In het eerste geval zal hij straks tot méér in staat moeten zijn dan iemand die veel helpende handen om zich heen heeft. In het begin wordt geoefend op basale zaken, zoals controle van de ademhaling, zelfstandig uit bed komen en zitten en staan. Maar er wordt ook gewerkt aan een betere conditie." Verbeek: "Nadat de patiënt naar huis is gegaan, blijft hij vaak revalideren. Dan komt hij weer terecht bij zijn bekende fysiotherapeut in Pieters Behandel Praktijk."

Niet opnieuw opgenomen
Dekker: "Het programma voor senioren bestaat sinds begin 2014. Sindsdien zien we in Reinier de Graaf veel minder mensen terug die opnieuw moeten worden opgenomen."

De Bruijn: "Het mag duidelijk zijn: vanaf het eerste moment dat bij patiënten op hoge leeftijd een bedreigende diagnose wordt gesteld, zijn ze in veilige handen en krijgen ze extra aandacht."